• Szukaj Numeru KW
  • Aktualności
  • Baza wiedzy
  • Porady
  • Cennik notariusza
  • Przykłady wniosków
  • Formularze do pobrania
§
KsięgiWieczyste.pl
/ czytaj
  • Szukaj Numeru KW
  • Aktualności
  • Baza wiedzy
  • Porady
  • Cennik notariusza
  • Przykłady wniosków
  • Formularze do pobrania
Home » Baza wiedzy

Prawo odkupu a prawo pierwokupu – czym się różnią?

Ekspert KsiegiWieczyste.pl Opublikowano 15 listopada 2026
0
19 Wyświetleń


0
Shares
  • Udostępnij na Facebooku
  • Zapostuj na X

Prawo odkupu a prawo pierwokupu - czym się różnią?

W obrocie nieruchomościami często można natknąć się na pojęcie „prawo odkupu” bądź „prawo pierwokupu”. Prawa te wydawałoby się, że oznaczają tę samą czynność, to jednak z uwagi na to, że wywodzą się z odrębnych przepisów o różnej treści nie można ich utożsamiać. Prawo odkupu i prawo pierwokupu regulują przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (k.c.).

Szukasz numeru księgi wieczystej?
Znajdź go na podstawie adresu nieruchomości lub numeru działki:
Wejdź na Ksiegiwieczyste.pl
Sprawdź, jakie to proste!

W skrócie: prawo odkupu pozwala sprzedającemu odzyskać sprzedaną rzecz – w terminie nie dłuższym niż 5 lat może on jednostronnie zażądać, by kupujący przeniósł na niego z powrotem jej własność za zwrotem ceny (art. 593-595 k.c.). Prawo pierwokupu daje uprawnionemu pierwszeństwo kupna, ale tylko wtedy, gdy właściciel zdecyduje się sprzedać rzecz komuś innemu – uprawniony może wtedy „wejść” w zawartą umowę na tych samych warunkach (art. 596-602 k.c.). Oba prawa można ujawnić w dziale III księgi wieczystej, dzięki czemu działają także wobec kolejnych nabywców.

Z prawa odkupu korzystają najczęściej osoby, które z uwagi na trudną w danej chwili sytuację ekonomiczną decydują się na zbycie swojego majątku np. domu czy mieszkania, pozostawiając sobie prawo do odkupu zbytej nieruchomości w chwili, gdy ich sytuacja materialna ulegnie znacznej poprawie.

Uwaga: sprzedaż z prawem odkupu bywa też stosowana jako zabezpieczenie pożyczek udzielanych przez firmy pozabankowe. Zanim podpiszesz taką umowę, sprawdź, jaką cenę odkupu zastrzeżono i w jakim terminie trzeba ją zapłacić – a najlepiej skonsultuj umowę z prawnikiem.

Na czym polega prawo odkupu?

Prawo odkupu reguluje ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny art. 593-595. W myśl tego prawa sprzedający nieruchomość (np. dom, mieszkanie, działkę) może zastrzec sobie prawo odkupu zbytej nieruchomości w przyszłości.

Zastrzeżenie to powinno być zawarte jako dodatkowe postanowienie w umowie sprzedaży – przy nieruchomości w akcie notarialnym. Na podstawie wniosku o wpis (zwykle składa go notariusz) prawo odkupu może zostać ujawnione w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w dziale III tej księgi – „Prawa, roszczenia i ograniczenia”.

W myśl ustawy Kodeks cywilny, prawo odkupu może być zastrzeżone na czas nie dłuższy niż 5 lat. W przypadku zastrzeżenia prawa odkupu na czas dłuższy niż pięć lat, termin ten z mocy prawa ulega skróceniu do pięciu lat (art. 593 § 1 k.c.).

Prawo odkupu wykonuje się przez oświadczenie o wykonaniu prawa odkupu nieruchomości (bądź innej rzeczy) złożone kupującemu przez uprawnionego (sprzedawcę). Jeżeli umowa sprzedaży wymagała szczególnej formy, oświadczenie trzeba złożyć w tej samej formie (art. 593 § 2 k.c.) – przy nieruchomościach jest to forma aktu notarialnego.

Z chwilą złożenia oświadczenia, kupujący zobowiązany jest do przeniesienia z powrotem na sprzedawcę własność kupionej rzeczy. Do przeniesienia własności nieruchomości potrzebna jest jednak odrębna umowa w formie aktu notarialnego. Jeżeli kupujący odmówi jej zawarcia, uprawniony może dochodzić tego przed sądem.

Odkupujący (uprawniony), składając oświadczenie o odkupie nieruchomości powinien być świadomy, że odkupując nieruchomość będzie zobowiązany do zwrotu kupującemu:

  • otrzymanej ceny,
  • kosztów sprzedaży nieruchomości (np. podatków i opłat),
  • nakładów poniesionych przez kupującego – koniecznych w całości, a pozostałych tylko o tyle, o ile zwiększyły wartość nieruchomości (art. 594 § 1 k.c.).

Jeżeli w umowie zastrzeżono cenę odkupu wyższą niż suma otrzymanej ceny, kosztów sprzedaży i nakładów, sprzedawca może żądać jej obniżenia do wartości nieruchomości w chwili wykonania prawa odkupu – nie niżej jednak niż do tej sumy (art. 594 § 2 k.c.).

Prawo odkupu jest niezbywalne i niepodzielne (art. 595 k.c.). Oznacza to, że uprawniony do tego prawa nie może go sprzedać, darować ani w żaden sposób przenieść na inną osobę w drodze czynności prawnej.

W przypadku gdy jest kilku uprawnionych do odkupu, a niektórzy z nich nie wykonywają tego prawa, pozostali mogą je wykonać w całości.

Na czym polega prawo pierwokupu?

Prawo pierwokupu reguluje ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny art. 596-602. W myśl Kodeksu cywilnego prawo pierwokupu stanowi zastrzeżenie dla określonej osoby (uprawnionego) pierwszeństwa kupna oznaczonej nieruchomości przed innymi kupującymi na wypadek, gdyby zobowiązany – druga strona, sprzedał rzecz osobie trzeciej (art. 596 k.c.).

Nieruchomość może być sprzedana osobie trzeciej pod warunkiem, że uprawniony swego prawa nie wykona.

Prawo pierwokupu dotyczy wyłącznie sprzedaży. Nie działa przy darowiźnie, zamianie, wniesieniu nieruchomości aportem do spółki czy dziedziczeniu – w takich przypadkach uprawniony nie może z niego skorzystać.

Źródłem powstania prawa pierwokupu może być ustawa (o czym niżej) albo umowa – zarówno umowa sprzedaży (akt notarialny), jak również sporządzenie dodatkowej klauzuli umownej i zawarcie jej w innej umowie.

Prawo pierwokupu jest ściśle związane z umową sprzedaży (uchwała SN z dnia 16 lutego 1996 r., sygn. akt III CZP 10/96).

Prawo pierwokupu wykonuje się przez oświadczenie złożone zobowiązanemu.

Jeżeli zawarcie umowy sprzedaży rzeczy, której dotyczy prawo pierwokupu, wymaga zachowania szczególnej formy, oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu powinno być złożone w tej samej formie.

W przypadku sprzedaży nieruchomości, której transakcja bezwzględnie wymaga sporządzenia umowy w formie aktu notarialnego (art. 158 k.c.), oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu powinno być złożone również w tej samej formie.

W przypadku nieruchomości prawo pierwokupu można wykonać w ciągu miesiąca, a co do innych rzeczy w ciągu tygodnia od otrzymania zawiadomienia o sprzedaży nieruchomości, chyba że w umowie zostały zastrzeżone inne terminy.

W przypadku prawa pierwokupu na sprzedającym nieruchomość osobie trzeciej ciąży obowiązek zawiadomienia uprawnionego o sprzedaży nieruchomości oraz podania uprawnionemu do wiadomości rzeczywistych postanowień umowy sprzedaży.

Jeżeli zobowiązany z tytułu prawa pierwokupu sprzedał bezwarunkowo nieruchomość osobie trzeciej albo nie zawiadomił uprawnionego o dokonanej transakcji lub przekazał mu niezgodne z rzeczywistością postanowienia umowy, ponosi on odpowiedzialność za wynikłą stąd szkodę – umowa zawarta z osobą trzecią zachowuje skuteczność, a uprawniony co do zasady nie może już wykonać prawa pierwokupu wobec nabywcy – przysługuje mu roszczenie o odszkodowanie (art. 599 § 1 k.c.). Inaczej jest, gdy prawo pierwokupu ujawniono w księdze wieczystej albo gdy chodzi o ustawowe prawo pierwokupu wymienione w art. 599 § 2 k.c. (o tym niżej).

Prawo pierwokupu może wynikać z ustawy albo z czynności prawnej (umowy). Ustawowe prawo pierwokupu przysługuje m.in. gminie (art. 109 ustawy o gospodarce nieruchomościami – np. przy sprzedaży niezabudowanej nieruchomości nabytej wcześniej od Skarbu Państwa lub samorządu, nieruchomości przeznaczonej w planie miejscowym na cele publiczne czy nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków), Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa przy sprzedaży nieruchomości rolnych oraz – w niektórych przypadkach – dzierżawcy gruntu rolnego. Ustawowe prawo pierwokupu działa z mocy samego prawa i nie musi być wpisane do księgi wieczystej.

Nieruchomość, której dotyczy prawo pierwokupu, może być sprzedana osobie trzeciej tylko pod warunkiem, że uprawniony do pierwokupu swego prawa nie wykona. (art. 597 § 1 k.c.).

W przypadku, gdy prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego, współwłaścicielowi albo dzierżawcy, sprzedaż dokonana bezwarunkowo jest nieważna (art. 599 § 2 k.c.). Przy umownym prawie pierwokupu sprzedaż bezwarunkowa jest ważna.

Prawo pierwokupu nie tworzy zobowiązania do przeniesienia własności – samo w sobie nie zobowiązuje właściciela do sprzedaży. Dopiero gdy zdecyduje się on sprzedać rzecz osobie trzeciej, uprawniony może „wejść” w zawartą umowę.

Przez wykonanie prawa pierwokupu dochodzi do skutku między zobowiązanym a uprawnionym umowa sprzedaży tej samej treści, co umowa zawarta przez zobowiązanego z osobą trzecią. Jednakże postanowienia umowy z osobą trzecią, mające na celu udaremnienie prawa pierwokupu, są względem uprawnionego bezskuteczne (art. 600 § 1 k.c.). Ponieważ sprzedaż z osobą trzecią była warunkowa, do przeniesienia własności nieruchomości na uprawnionego potrzebna jest jeszcze umowa przenosząca własność w formie aktu notarialnego.

Przeczytaj: Prawo pierwokupu nieruchomości – wpis w księdze wieczystej

Ujawnienie prawa odkupu i pierwokupu w księdze wieczystej – w którym dziale i czy jest obowiązkowe?

Prawo odkupu oraz prawo pierwokupu to prawa osobiste, które w myśl art. 16 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (dalej u.k.w.h.), poza prawami rzeczowymi, mogą być ujawnione w księdze wieczystej.

Ujawnienie prawa pierwokupu (umownego – ustawowe działa z mocy prawa i nie wymaga wpisu) oraz prawa odkupu następuje w dziale III księgi wieczystej – „Prawa, roszczenia i ograniczenia”.

Wpis nie jest obowiązkowy. Prawo odkupu i umowne prawo pierwokupu wiążą strony umowy także bez ujawnienia w księdze wieczystej. Wpis leży jednak w interesie uprawnionego, bo dopiero on zapewnia skuteczność tych praw wobec kolejnych nabywców nieruchomości. Wniosek o wpis składa zwykle notariusz sporządzający akt notarialny.

Wpis prawa odkupu oraz prawa pierwokupu do księgi wieczystej ma tzw. charakter deklaratoryjny – nie tworzy tego prawa (powstaje ono z umowy), ale rozszerza jego skuteczność na osoby trzecie.

Wpisanie praw osobistych do księgi wieczystej (art. 17 u.k.w.h.) zapewnia im skuteczność względem praw nabytych przez czynność prawną po jego ujawnieniu, z wyjątkiem służebności drogi koniecznej, służebności przesyłu albo służebności ustanowionej w związku z przekroczeniem granicy przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia.

Wpisanie prawa pierwokupu do księgi wieczystej powoduje, że w przypadku sprzedaży nieruchomości osobie trzeciej, prawo pierwokupu nie wygaśnie, a nabywca będzie tym prawem związany. Umowa z osobą trzecią (bezwarunkowa) jest ważna, lecz będzie ona bezskuteczna wobec uprawnionego. Nabywca, który nabył nieruchomość obciążoną prawem pierwokupu ujawnionym w treści księgi wieczystej, nie jest chroniony rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. W przypadku procesu, nie może powoływać się też na nieznajomość treści księgi wieczystej (art. 2 u.k.w.h.).

Wpis prawa odkupu do księgi wieczystej wywołuje ten skutek, że nabywca (osoba trzecia) nieruchomości nabywa nieruchomość wraz z obciążeniem – prawem odkupu. Uprawniony może więc wykonać prawo odkupu także wobec nowego właściciela. Nowy nabywca (osoba trzecia), który nabył nieruchomość obciążoną prawem odkupu ujawnionym w treści księgi wieczystej, nie jest chroniony rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. W przypadku procesu nie może powoływać się też na nieznajomość treści księgi wieczystej.

Prawo odkupu a prawo pierwokupu – najważniejsze różnice

Podobieństwa oraz różnice w prawach odkupu i pierwokupu przedstawia poniższa tabela:

Lp.Cechy charakteryzujące prawaPrawo odkupuPrawo pierwokupu
1.Podstawa prawnaart. 593-595 k.c.art. 596-602 k.c.
2.Źródło powstania prawaZastrzeżenie prawa odkupu w umowie.1. Samodzielna umowa lub dodatkowa klauzula umowna zamieszczona w innej umowie (np. sprzedaż, darowizna, dzierżawa, umowa spółki).

2. Ustawa (np. przysługujące gminie prawo pierwokupu nieruchomości przeznaczonych na cele publiczne oraz nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków; prawo pierwokupu KOWR przy sprzedaży nieruchomości rolnych).
3.Czy prawa podlegają ujawnieniu w treści księgi
wieczystej?
Tak, ujawnienie prawa odkupu następuje w dziale III księgi wieczystej (wpis nie jest obowiązkowy).Tak, ujawnienie prawa pierwokupu (umownego) następuje w dziale III księgi wieczystej. Ustawowe prawo pierwokupu działa bez wpisu.
4.Sposób wykonania prawaOświadczenie woli sprzedawcy złożone kupującemu (w formie wymaganej dla umowy sprzedaży).Oświadczenie woli uprawnionego złożone zobowiązanemu (w formie wymaganej dla umowy sprzedaży) – przy nieruchomości w ciągu miesiąca od zawiadomienia o sprzedaży, chyba że zastrzeżono inny termin.
5.Okres zastrzeżenia prawaPrawo odkupu może być zastrzeżone na czas nie dłuższy niż 5 lat.Kodeks cywilny nie ogranicza czasu trwania prawa pierwokupu.
6.Kiedy nieruchomość może być sprzedana osobie trzeciej?Nieruchomość objęta prawem odkupu może być sprzedana osobie trzeciej bez żadnego warunku. Jeżeli prawo odkupu ujawniono w księdze wieczystej, uprawniony może je wykonać także wobec nowego nabywcy (art. 17 u.k.w.h.).Nieruchomość objęta prawem pierwokupu może być sprzedana osobie trzeciej tylko pod warunkiem, że uprawniony do pierwokupu swego prawa nie wykona (art. 597 § 1 k.c.).
7.Sankcje związane z naruszeniem prawaNabywca nieruchomości (osoba trzecia) obciążonej prawem odkupu nabywa tę nieruchomość wraz z obciążeniem.

Jeżeli prawo odkupu było ujawnione w treści księgi wieczystej, to jest ono skuteczne wobec każdego kolejnego nabywcy. Nowy nabywca ma obowiązek zwrócić nieruchomość uprawnionemu.
Jeżeli zobowiązany z tytułu prawa pierwokupu sprzedał rzecz osobie trzeciej bezwarunkowo albo nie zawiadomił uprawnionego o sprzedaży lub podał mu istotne postanowienia o sprzedaży niezgodne z prawdą, to odpowiada za szkodę (art. 599 § 1 k.c.), a zawarta umowa co do zasady zachowuje skuteczność.

Jeżeli jednak prawo pierwokupu ujawniono w księdze wieczystej, prawo to nie wygasa. Nabywca nieruchomości będzie wtedy związany prawem pierwokupu. Uprawniony, który nie może wykonać swojego prawa, może też – na zasadach art. 59 k.c. – żądać uznania umowy za bezskuteczną wobec siebie, jeżeli strony wiedziały o jego prawie albo umowa była nieodpłatna.

Uznania umowy za bezskuteczną nie można żądać po upływie roku od jej zawarcia.

W przypadku bezwarunkowej sprzedaży nieruchomości obciążonej prawem pierwokupu przysługującym z mocy ustawy Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego, współwłaścicielowi albo dzierżawcy – zawarta umowa jest nieważna (art. 599 § 2 k.c.).
8.Działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystychNowy nabywca (osoba trzecia), który nabył nieruchomość obciążoną prawem odkupu ujawnionym w treści księgi wieczystej, nie jest chroniony rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. W przypadku procesu nie może powoływać się też na nieznajomość treści księgi wieczystej.Nowy nabywca (osoba trzecia), który nabył nieruchomość obciążoną prawem pierwokupu ujawnionym w treści księgi wieczystej, nie jest chroniony rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Nie może powoływać się też na nieznajomość treści księgi wieczystej.
9. Jakie działania może podjąć uprawniony, gdy nieruchomość obciążona prawami osobistymi (prawa ujawnione w treści księgi wieczystej) zostanie sprzedana z naruszeniem prawa?W przypadku sprzedaży nieruchomości osobie trzeciej, osoba ta musi liczyć się z wykonaniem prawa odkupu przez uprawnionego (pierwotnego właściciela) i przeniesieniem na niego własności nieruchomości.

Osoba trzecia, która nabyła nieruchomość i musiała ją zwrócić uprawnionemu może dochodzić roszczeń od sprzedającego tylko na zasadach ogólnych – nie może jednak zasłaniać się nieznajomością wpisu w księdze wieczystej.
Jeżeli prawo pierwokupu ujawniono w księdze wieczystej, uprawniony może je wykonać wobec nabywcy. Niezależnie od tego może dochodzić od zobowiązanego odszkodowania w zakresie szkody jaką poniósł nie mogąc skorzystać z prawa pierwokupu (art. 599 § 1 k.c.).
10.Zobowiązanie do przeniesienia własnościPrawo odkupu tworzy zobowiązanie do przeniesienia prawa własności – po złożeniu oświadczenia o odkupie kupujący musi przenieść własność z powrotem na sprzedawcę.Prawo pierwokupu nie tworzy zobowiązania do przeniesienia prawa własności – właściciel nie musi sprzedawać rzeczy, a jeśli ją sprzeda, uprawniony może wejść w zawartą umowę.
11.Inne zastrzeżeniaJest niezbywalne i niepodzielne (art. 595 k.c.).Jest niezbywalne i niepodzielne (art. 602 k.c.).

Przeczytaj: Obciążenia nieruchomości – czym są i jak je sprawdzić?

Skutki ujawnienia w księdze wieczystej prawa pierwokupu oraz prawa odkupu

Wpisy ujawnione w treści działów II, III i IV księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości określają jej stan prawny.

Prawa odkupu i pierwokupu nieruchomości nie są prawami rzeczowymi, lecz tzw. prawami osobistymi (obligacyjnymi) – co do zasady wiążą tylko strony umowy. Ujawnione w dziale III stają się jednak częścią stanu prawnego widocznego w księdze i działają także wobec osób trzecich.

W myśl art. 16 u.k.w.h. „w przypadkach przewidzianych w przepisach ustawowych w księdze wieczystej, poza prawami rzeczowymi, mogą być ujawniane prawa osobiste i roszczenia. W szczególności mogą być ujawnione: prawo najmu lub dzierżawy, prawo odkupu lub pierwokupu, prawo dożywocia (…)”.

Jak wskazuje art. 17 u.k.w.h.: „przez ujawnienie w księdze wieczystej prawo osobiste lub roszczenie uzyskuje skuteczność względem praw nabytych przez czynność prawną po jego ujawnieniu z wyjątkiem służebności drogi koniecznej, służebności przesyłu oraz służebności ustanowionej w związku z przekroczeniem granicy przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia”.

Skutkiem wpisania prawa odkupu do księgi wieczystej jest to, że nabywca nieruchomości nabywa tę nieruchomość wraz z obciążeniem – prawem odkupu, które jest skuteczne wobec każdego kolejnego nabywcy.

Zawarta umowa sprzedaży nieruchomości obciążonej prawem odkupu jest ważna, jednak transakcja niesie za sobą poważne konsekwencje cywilnoprawne zarówno dla sprzedającego, jak i nowego nabywcy.

Wpis prawa pierwokupu do księgi wieczystej skutkuje tym, że w przypadku sprzedaży bezwarunkowej nieruchomości lub sprzedaży bez zawiadomienia uprawnionego o transakcji sprzedaży lub podania uprawnionemu istotnych postanowień umowy sprzedaży niezgodnych z prawdą, zawarta umowa zachowuje skuteczność, lecz prawo pierwokupu nie wygasa. Nabywca takiej nieruchomości będzie związany prawem pierwokupu. Uprawniony, który nie może wykonać swojego prawa, może żądać uznania umowy za bezskuteczną w stosunku do niego (art. 59 k.c.), jeżeli strony o przysługującym mu prawie wiedziały albo jeżeli umowa była nieodpłatna.

Uznania umowy za bezskuteczną nie można żądać po upływie roku od jej zawarcia. W przypadku, gdy prawo pierwokupu nie zostanie ujawnione w treści księgi wieczystej a nieruchomość zostanie sprzedana osobie trzeciej bez wiedzy uprawnionego, uprawnionemu przysługuje przede wszystkim roszczenie odszkodowawcze (art. 599 § 1 k.c.).

W przypadku, gdy prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego, współwłaścicielowi albo dzierżawcy – niezależnie od tego, czy zostało ujawnione w księdze wieczystej – konsekwencją transakcji sprzedaży nieruchomości obciążonej tym prawem jest bezwzględna nieważność umowy bezwarunkowej (art. 599 § 2 k.c.).

Wpisanie prawa pierwokupu do księgi wieczystej posiada szczególne znaczenie w przypadku, gdy zakup nieruchomości finansowany jest kredytem hipotecznym. Prawo ujawnione w księdze wieczystej przed wpisem hipoteki jest skuteczne także wobec banku, dlatego banki sprawdzają dział III i mogą uzależnić finansowanie od wykreślenia takiego prawa.

Jeżeli zobowiązany z tytułu prawa pierwokupu sprzedał nieruchomość osobie trzeciej i nie zawiadomił o tym fakcie uprawnionego lub podał mu niewłaściwe postanowienia umowy sprzedaży niezgodne z rzeczywistością, to ponosi on odpowiedzialność za wynikłą szkodę (art. 599 k.c.).

Mając na uwadze poważne skutki nabycia nieruchomości obciążonej jakimkolwiek prawem ujawnionym w treści księgi wieczystej przed zakupem nieruchomości zawsze sprawdź treść księgi wieczystej – zwłaszcza dział III i IV. Wiedza na temat stanu prawnego nabywanej nieruchomości uchroni każdego potencjalnego nabywcę przed nabyciem nieruchomości obciążonej prawami, których konsekwencje mogą być uciążliwe i trudne do rozwiązania.

Nie znasz numeru księgi wieczystej? Wpisz adres nieruchomości, numer lub identyfikator działki w wyszukiwarce na Ksiegiwieczyste.pl – ustalisz numer księgi, dzięki któremu sprawdzisz w dziale III, czy nieruchomość nie jest obciążona prawem odkupu, pierwokupu lub innymi prawami. Pamiętaj, że ustawowego prawa pierwokupu (np. gminy lub KOWR) w księdze zwykle nie zobaczysz.

Prawo odkupu a prawo pierwokupu – podsumowanie

Prawo odkupu i prawo pierwokupu należą do tzw. praw osobistych (obligacyjnych).

Pomimo że mają wiele elementów wspólnych, to jednak nie mogą być traktowane jako tożsame. Świadczy o tym chociażby to, że oba prawa zostały ujęte w Kodeksie cywilnym w dwóch odrębnych rozdziałach. Prawo odkupu reguluje art. 593–595 k.c., a prawo pierwokupu art. 596-602 k.c.

W myśl art. 593 k.c. prawo odkupu należy traktować jako dodatkowe zastrzeżenie w umowie kupna-sprzedaży. Przez wprowadzenie do umowy zastrzeżenia o prawie odkupu uprawniony z tego prawa może w określonym czasie (nie dłuższym niż 5 lat) złożyć kupującemu oświadczenie o wykonaniu prawa odkupu.

Co ważne, nakłady konieczne poniesione przez kupującego podlegają zwrotowi w całości, a pozostałe – tylko o tyle, o ile zwiększyły wartość nabytej nieruchomości. Z chwilą wykonania prawa odkupu kupujący zobowiązany jest przenieść na uprawnionego nabytą nieruchomość za zwrotem otrzymanej ceny, kosztów sprzedaży oraz nakładów w zakresie opisanym wyżej.

Prawo pierwokupu określa ustawa Kodeks cywilny w art. 596-602 KC. Zgodnie z treścią ustawy prawo pierwokupu, zastrzeżone w umowie lub wynikające z ustawy, zapewnia określonej osobie pierwszeństwo kupna oznaczonej nieruchomości na wypadek sprzedaży jej osobie trzeciej.

Prawo pierwokupu w odróżnieniu od prawa odkupu nie zostało ograniczone czasowo. Można je jednak wykonać tylko w razie sprzedaży, w terminie liczonym od zawiadomienia o jej zawarciu (przy nieruchomości – miesiąc, chyba że zastrzeżono inny termin).

Nabywca nieruchomości obciążonej prawem pierwokupu lub prawem odkupu (ujawnionym w treści księgi wieczystej) nabywa tę nieruchomość wraz z tym obciążeniem.

W przypadku bezwarunkowej sprzedaży nieruchomości obciążonej ustawowym prawem pierwokupu przysługującym Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego, współwłaścicielowi albo dzierżawcy – zawarta umowa sprzedaży jest nieważna.

Prawo odkupu i prawo pierwokupu – najczęstsze pytania

Czy prawo odkupu można zastrzec na dłużej niż 5 lat?

Nie. Dłuższy termin z mocy prawa ulega skróceniu do 5 lat (art. 593 § 1 k.c.). Po jego upływie strony mogą jedynie zawrzeć nową umowę sprzedaży.

Czy wpis prawa pierwokupu do księgi wieczystej jest obowiązkowy?

Nie. Umowne prawo pierwokupu wiąże strony także bez wpisu, ale dopiero ujawnienie w dziale III księgi wieczystej sprawia, że działa ono wobec kolejnych nabywców nieruchomości.

Co się stanie, jeśli właściciel sprzeda nieruchomość z pominięciem uprawnionego?

Przy umownym prawie pierwokupu, którego nie ujawniono w księdze wieczystej, umowa jest ważna, a uprawniony może żądać odszkodowania (art. 599 § 1 k.c.). Gdy prawo przysługuje z mocy ustawy Skarbowi Państwa, gminie, współwłaścicielowi albo dzierżawcy, sprzedaż bezwarunkowa jest nieważna (art. 599 § 2 k.c.).

Jak sprawdzić, czy nieruchomość jest obciążona prawem odkupu lub pierwokupu?

Sprawdź dział III księgi wieczystej – tam ujawnia się oba prawa. Ustawowego prawa pierwokupu (np. gminy lub KOWR) w księdze zwykle nie ma, dlatego warto też sprawdzić plan miejscowy, rejestr zabytków i to, czy nieruchomość ma charakter rolny.

Podstawa prawna i inne źródła:

  1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
  2. Ustawa z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece.
  3. „Wniosek w księdze wieczystej” – P. Biernacki, G. Mikołajczuk.
  4. „Ustawa o księgach wieczystych i hipotece oraz przepisy związane. Komentarz” – Heropolitańska/Tułodziecka,Hryćków-Mycka/Kuglarz.
0
Shares
  • Udostępnij na Facebooku
  • Zapostuj na X




Autor

Ekspert KsiegiWieczyste.pl


You may also like
E-wniosek o wpis w księdze wieczystej oraz hybrydowe akta księgi wieczystej – co zmieni projekt UD407?
29 października 2026
Jak sprawdzić stan prawny nieruchomości (przed jej zakupem)?
16 września 2026
Obciążenia nieruchomości – czym są i jak je sprawdzić?
31 sierpnia 2026
  • Szukaj w serwisie

  • Znajdź ksiegę wieczystą

    Po adresie Po numerze działki

    np. 121602_2.0005.269/2 (format: TERYT.obręb.działka).
    Bazę TERYT znajdziesz na www.stat.gov.pl lub odszukasz na mapie Geoportal.

    Wyszukiwarka działa przy współpracy z serwisem ksiegiwieczyste.pl
  • - Advertisement -
    Księgi Wieczyste Online - znajdź po adresie lub numerze działki
  • Recent Posts

    • Prawo odkupu a prawo pierwokupu - czym się różnią?
    • E-wniosek o wpis w księdze wieczystej oraz hybrydowe akta księgi wieczystej - co zmieni projekt UD407?
    • Wyciąg z księgi wieczystej - co to jest i jak go uzyskać?
    • Nowe stawki opłat za odpisy i wyciągi z ksiąg wieczystych
    • Jak sprawdzić stan prawny nieruchomości (przed jej zakupem)?
  • - Advertisement -
    Raport o Działce. Analiza terenu | dzialki360.pl
  • Polecane wpisy

    • !
      Księgi wieczyste po adresie lub numerze działki - jak znaleźć?
    • !
      Księga wieczysta po numerze działki
    • !
      Księgi wieczyste online za darmo - co dokładnie jest bezpłatne?
    • !
      Jak znaleźć właściciela działki?
    • !
      Wpis do księgi wieczystej - co oznacza i jak go dokonać?

  • Księgi Wieczyste Online na skróty

    • Strona Główna
    • Nasze Artykuły
    • Szukaj Księgi Wieczystej Po Adresie
    • Znajdź Księgę Wieczystą na podstawie Numeru Działki
    • Wyszukaj Księgę Wieczystą po Pełnym ID Działki
    • Spis Wszystkich Sądów
    • Regulamin
    • Polityka Prywatności
    • Kontakt

© Copyright ksiegi-wieczyste.org
Naciśnij Enter, aby rozpocząć wyszukiwanie
Ta strona wykorzystuje pliki cookies („ciasteczka”) zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki. Więcej informacji o celu ich wykorzystania znajdziesz w naszej Polityce prywatności.